Scheefhoofdigheid is bijna altijd te voorkomen 

Ofschoon het in medische zin om een niet ernstig en meestal tijdelijk probleem gaat, wordt scheefgroei of afplatting van het babyhoofd erkend als een voor ouders belangrijk sociaal-maatschappelijk probleem. Geen enkel mensenhoofd is volledig symmetrisch, maar ouders vrezen al bij geringe afwijkingen problemen voor later. Het is evenwel goed mogelijk om het verschijnsel door tijdige maatregelen tot het uiterste te beperken of zelfs te voorkomen. Gebruik van hulpmiddelen als stabilisatierolletjes of wigjes is niet nodig en zelfs af te raden met het oog op het verhoogde risico dat deze voorwerpen in bed scheppen. Soms kunnen ze in overleg met de kinderfysiotherapeut tijdelijk worden gebruikt, maar dan is een veiligheidsvoorwaarde dat de baby wakker is en onder toezicht staat.

 

In slechts een zeer klein aantal gevallen wordt plagiocephalie veroorzaakt door omstandigheden voor of tijdens de geboorte, of door een aangeboren groeistoornis van de schedel. De afwijkingen kunnen dan ernstig zijn, zodat medisch ingrijpen geboden is, een enkele keer zelfs operatief. Geringe afwijkingen worden beschouwd als een niet ernstig, cosmetisch probleem, dat bij navolging van de juiste verzorgingsadviezen geen grote vorm behoeft aan te nemen en voor het tweede levensjaar vanzelf zal verdwijnen. Het kan ook zijn dat een baby na de geboorte het hoofd maar naar één kant wil draaien, meestal naar rechts. Constateren van een voorkeurshouding die zich niet laat veranderen, is reden om snel naar de dokter te gaan. Kinderfysiotherapie kan dan uitkomst bieden.

 

Invloed verzorgingsgewoonten  

 

Opvallend vaak ontstaat scheefgroei of afplatting pas enkele weken na de geboorte onder invloed van verzorgingsgewoonten. Men legt bij voorbeeld de zuigeling wel altijd op de rug te slapen, maar vergeet het hoofdje afwisselend naar links en rechts te draaien. Of er wordt te strikt vastgehouden aan de rugligging als de baby wakker is, wat ertoe leidt dat het kind onvoldoende gelegenheid krijgt om op de buik te oefenen. Het gebeurt ook dat een baby te lang achtereen op de rug in een draag- of wipstoeltje ligt. De eenzijdige druk op het hoofd kan dan leiden tot afplatting en scheefgroei. Te vroeg geboren baby’s lopen wat meer risico op vervorming van het hoofdje, alsmede baby’s die altijd in dezelfde houding (altijd op dezelfde arm) met de fles worden gevoed.

 

 

Te vaak en te lang in dezelfde houding in bed, in de box, in stoeltjes, etc. leidt tot eenzijdige druk op het babyhoofd. Daardoor kan in de eerste maanden na de geboorte scheefgroei of afplatting ontstaan zoals op deze voorbeelden is te zien. In medische termen heet dat deformatieve plagiocephalie (links) en deformatieve brachycephalie (rechts).

 

Er is voor reeds ontwikkelde scheefgroei of afplatting een objectieve meetmethode ontwikkeld om de omvang van het probleem vast te stellen. In veel gevallen kan kinderfysiotherapeutische behandeling corrigeren. Behandeling zou kunnen voorkomen dat een ingrijpender oplossing wordt gezocht in het aanmeten van een zogeheten redressiehelmpje. Het is totnogtoe niet duidelijk welke effecten daar op termijn van zijn te verwachten. De uitkomsten van een wetenschappelijke studie daarnaar liggen nog in het verschiet.

 

Dat ouders verontrust zijn door plagiocephalie is sinds 1995 uit diverse peilingen gebleken. Het aantal meldingen groeit. In lang niet alle gevallen dat ouders scheefhoofdigheid signaleren, is daar overigens werkelijk sprake van, constateerde onderzoeker dr. L. van Vlimmeren in zijn studie in 2007. Wel noteerde hij een voorkeurshouding bij 18 procent van de zuigelingen op de leeftijd van zeven weken, duidelijk meer dan in eerder onderzoek werd gesignaleerd.

 

Richtlijn op komst 

 

Een werkgroep van jeugdartsen, kinderfysiotherapeuten en andere deskundigen, o.m. op het gebied van wiegendood, werkt thans aan een landelijke richtlijn die duidelijkheid schept over scheefhoofdigheid (plagiocephalie). Die aanpak vloeit voort uit recente wetenschappelijke publicaties van kinderfysiotherapeut dr. Van Vlimmeren. Hij ontwikkelde de objectieve meetmethode ‘plagiocephalometrie’ en volgde twee jaar lang bijna 400 baby’s vanaf de geboorte om toetsbare kennis te verkrijgen over het ontstaan van afwijkingen en de invloed van omstandigheden, alsmede over het natuurlijk verloop of het effect van behandeling. De komende richtlijn zal vooral aandacht besteden aan preventievoorlichting, eenduidige adviezen van het consultatiebureau en een effectieve aanpak. Een scheef of plat hoofd heeft geen invloed op de werking van de hersenen of de ontwikkeling van het kind.

 

Er zijn ouders die hun heil zoeken bij alternatieve hulpaanbieders als osteopaten, chiropractors, manueel en craniosacraal therapeuten. Aan de door hen toegepaste methoden echter ontbreekt wetenschappelijke onderbouwing. Zo is voor het bestaan van de vermeende KISS en KIDD syndromen geen bewijs te vinden. Behandeling van de baby is niet zonder risico.